Stor ejendom i fensmark hvor dejligt mad kan nydes fra airfryer

Ziemniaki

Ziemniaki to składnik, po który sięgam w moim airfryerze najczęściej – a na naszej stronie ziemniak jest w rzeczywistości najczęściej używanym składnikiem ze wszystkich. Niezależnie od tego, czy to chrupiące cząstki ziemniaczane, złociste frytki, czy pieczone ziemniaki z puszystym wnętrzem, ziemniak wraca w naprawdę wielu naszych przepisach.

Ziemniak, Solanum tuberosum, należy do rodziny psiankowatych i z botanicznego punktu widzenia jest bulwą łodygową – zgrubiałą, podziemną częścią łodygi. Jest tani, sycący i niezwykle wszechstronny: można go gotować, rozgniatać na puree, smażyć na patelni, piec i frytować, a w airfryerze zyskuje chrupiącą powierzchnię przy bardzo małej ilości tłuszczu.

Znajdziesz tu historię ziemniaka, różnicę między odmianami mączystymi i twardymi oraz moje najlepsze rady dotyczące przygotowania w airfryerze, uprawy i przechowywania.

Szacowany czas czytania: 6 minut

Historia i pochodzenie

Z Andów do Europy

Kolebka ziemniaka znajduje się w Andach w Ameryce Południowej, w pasie od Wenezueli po Argentynę, a także na wyspie Chiloé w Chile. To właśnie na Chiloé znaleziono najstarsze ślady dzikich ziemniaków, które mają ok. 13 000 lat. W Andach ziemniak uprawiano przez tysiące lat, na długo zanim Europejczycy w ogóle o nim usłyszeli.

Hiszpanie przywieźli ziemniaka przez Atlantyk w XVI wieku, a w 1567 roku dotarł on na Wyspy Kanaryjskie. Stamtąd powoli rozprzestrzenił się na resztę Europy, gdzie początkowo spotkał się ze sporą dawką sceptycyzmu i uprawiano go głównie jako ciekawostkę.

Ziemniaki

Ziemniak trafia do Danii

Do Danii ziemniak trafił z hugenotami – francuskimi protestantami, którzy osiedlili się we Fredericii w latach 20. XVIII wieku. Ziemniak zyskał ważny impuls, gdy w latach 60. XVIII wieku na jutlandzkie wrzosowiska przybyli tak zwani kartoffeltyskere – dosłownie ziemniaczani Niemcy. Niemieccy koloniści mieli zagospodarować ubogą glebę wrzosowisk, a uprawiane przez nich ziemniaki nadały im przydomek.

Ziemniak dobrze rósł w piaszczystej glebie i z czasem tak zadomowił się w Danii, że trudno wyobrazić sobie tradycyjny duński obiad bez ziemniaków.

Smak i aromat

Łagodny i lekko ziemisty

Ziemniak ma łagodny, lekko ziemisty smak, który czyni go idealną bazą dla masła, soli, ziół i sosu. Młode ziemniaki smakują świeżo i odrobinę słodko, a cienką skórkę spokojnie można zjeść razem z nimi. Ziemniaki przechowalnicze mają pełniejszy smak i grubszą skórkę.

Ziemniaki mączyste i twarde

Największa różnica między odmianami tkwi w konsystencji. Ziemniaki mączyste zawierają dużo skrobi i łatwo się rozpadają podczas gotowania. Za to w środku robią się puszyste, a to czyni je idealnymi do puree ziemniaczanego, pieczonych ziemniaków i frytek.

Ziemniaki twarde, zwane też sałatkowymi, mają mniej skrobi i zachowują kształt także po ugotowaniu i usmażeniu. Świetnie nadają się do sałatki ziemniaczanej, do duńskich brunede kartofler (ziemniaków w karmelu) oraz do dań, w których kawałki mają pozostać w całości. Między tymi dwoma skrajnościami są odmiany uniwersalne, które sprawdzą się w większości zastosowań. Na wielu opakowaniach znajdziesz oznaczenie typu kulinarnego (A, B lub C) albo opis, na przykład mączyste lub sałatkowe – to dobra wskazówka.

Jak airfryer zmienia smak

W airfryerze dzieje się coś wyjątkowego. Gorące, krążące powietrze szybko osusza powierzchnię, dzięki czemu ziemniak zyskuje złotą, chrupiącą skórkę i orzechowy, przypieczony smak, a wnętrze pozostaje miękkie. To takie samo rumienienie, jakie znasz z głębokiego smażenia i z piekarnika – tylko z o wiele mniejszą ilością tłuszczu niż w garnku do frytowania.

Zastosowanie kulinarne

W polskiej kuchni

W Polsce ziemniak od pokoleń jest stałym towarzyszem codziennego obiadu. Gotowane ziemniaki z sosem to podstawa klasycznego polskiego obiadu, a młode ziemniaki z masłem i świeżym koperkiem lub natką pietruszki to jeden z najprzyjemniejszych smaków lata.

Nic się nie marnuje: zimne, ugotowane ziemniaki można odsmażyć na patelni z cebulką albo zamienić w kopytka, a na świąteczny stół wiele rodzin przygotowuje sałatkę jarzynową, w której ziemniaki grają jedną z głównych ról.

Na świecie

Ziemniak to prawdziwy obywatel świata. Frytki jada się na całym globie, rösti to chrupiący szwajcarski placek z tartych ziemniaków, a ziemniaki hasselback pochodzą ze Szwecji. Oto kilka klasycznych dań z ziemniaków z Danii i z innych krajów:

  • Brunede kartofler: małe, twarde ziemniaki obtoczone w karmelu – duński dodatek do świątecznego obiadu.
  • Kartoffelmad: zimne, ugotowane ziemniaki w plasterkach na chlebie żytnim – duńska kanapka.
  • Biksemad: kostki ziemniaków, mięso i cebula smażone razem.
  • Frytki: chrupiące słupki z mączystych ziemniaków.
  • Rösti: szwajcarski placek z tartych ziemniaków.
  • Ziemniaki hasselback: szwedzka klasyka, nacinane jak wachlarz.
  • Cząstki ziemniaczane i pieczone ziemniaki: codzienne ulubione dania z airfryera.

W airfryerze

Ziemniaki to chyba składnik, który najlepiej pasuje do airfryera, a oto moje sprawdzone sposoby. Pokrój ziemniaki w równe kawałki, żeby były gotowe w tym samym czasie. Opłucz frytki i cząstki w zimnej wodzie, żeby usunąć skrobię z powierzchni, a potem dokładnie wytrzyj je do sucha – wilgoć jest największym wrogiem chrupkości.

Wymieszaj je z odrobiną oleju i soli i nie przepełniaj koszyka, żeby gorące powietrze mogło dotrzeć do każdego kawałka. Kilka razy w trakcie smażenia potrząśnij koszykiem. Ziemniaki mączyste dają najbardziej puszyste frytki i pieczone ziemniaki, a ziemniak uniwersalny to dobry wybór na cząstki. Smaż je, aż będą złote – nie ciemnobrązowe.

Korzyści zdrowotne

Wartości odżywcze ziemniaka

Ziemniaki mają opinię tuczących, ale rzadko to sam ziemniak jest winowajcą. Surowe ziemniaki zawierają ok. 82 kcal na 100 g i są prawie pozbawione tłuszczu. To dodatki – masło, śmietanka i tłuszcz do głębokiego smażenia – sprawiają, że liczba kalorii rośnie, i właśnie dlatego airfryer jest dobrym wyborem.

Energia pochodzi głównie ze skrobi, a ziemniak dostarcza ponadto witaminy C, potasu, witaminy B6 i błonnika. Witamina C jest wrażliwa na ciepło, więc część z niej ginie podczas przygotowywania. Jeśli zjesz ziemniaka ze skórką, dostarczysz sobie nieco więcej błonnika.

  • Skrobia: najważniejsze źródło energii w ziemniaku.
  • Witamina C: ok. 26 mg na 100 g surowych ziemniaków.
  • Potas: ok. 414 mg na 100 g surowych ziemniaków.
  • Błonnik: część znajduje się w skórce.
  • Witamina B6: jedna z witamin z grupy B, których dostarcza ziemniak.
  • Prawie bez tłuszczu: tłuszcz pochodzi z przygotowania, nie z ziemniaka.

Na co zwrócić uwagę

Nadziemne części rośliny ziemniaka są trujące, a zielone bulwy i kiełki zawierają solaninę. Dlatego zawsze wycinaj zielone plamy i kiełki, a ziemniaki, które są zielone głęboko w miąższu, wyrzuć.

Gdy ziemniaki smaży się lub piecze w wysokiej temperaturze – także w airfryerze – powstaje akrylamid. Dlatego smaż je do złotego koloru, a nie do ciemnobrązowego. Warto wiedzieć: ziemniaki nie należą do 14 alergenów podlegających w UE obowiązkowemu oznakowaniu.

Uprawa

Ziemniaki to jedna z najbardziej wdzięcznych roślin w przydomowym warzywniku, a wykopywanie własnych młodych ziemniaków w letni dzień ma w sobie coś wyjątkowego. Oto najważniejsze warunki uprawy:

  • Światło: pełne słońce.
  • Gleba: luźna i dobrze przepuszczalna – drobna, piaszczysta gleba bez kamieni jest idealna.
  • Temperatura gleby przy sadzeniu: co najmniej ok. 8 °C.
  • Mrozoodporność: nie jest odporny na mróz – uprawia się go jako roślinę jednoroczną.
  • Wysokość: 25–100 cm.
  • Zbiór: ziemniaki wczesne w czerwcu–lipcu, ziemniaki przechowalnicze w sierpniu–październiku.

Podkiełkowywanie i sadzenie

Ziemniaków zwykle nie uprawia się z nasion, lecz z sadzeniaków. Podkiełkuj je w pomieszczeniu od końca lutego lub początku marca, tak aby miały krótkie, mocne kiełki, gdy trafią do ziemi. Ziemniaki sadzi się w kwietniu–maju, gdy gleba ma co najmniej ok. 8 °C.

Gleba, światło i pielęgnacja

Ziemniak czuje się najlepiej w pełnym słońcu i w luźnej, przepuszczalnej glebie – najchętniej drobnej i piaszczystej, bez kamieni. Nać nie znosi mrozu, a roślinę uprawia się jako jednoroczną. W miarę wzrostu obsypuj rośliny ziemią – nazywa się to obsypywaniem – żeby bulwy nie zazieleniły się pod wpływem światła.

Zbiór

Ziemniaki wczesne można zbierać w czerwcu–lipcu, ok. 80–100 dni po posadzeniu. Ziemniaki przechowalnicze wykopuje się w sierpniu–październiku, gdy nać uschnie. Wtedy skórka jest już utwardzona, a ziemniaki są gotowe do przechowywania.

Jak uprawiać ziemniaki krok po kroku

Czas całkowity: 4-7 miesięcy

  1. Podkiełkuj sadzeniaki

    Rozłóż sadzeniaki w płaskiej skrzynce w pomieszczeniu od końca lutego lub początku marca, żeby wykształciły krótkie, mocne kiełki.

  2. Posadź ziemniaki

    Posadź ziemniaki w luźnej, przepuszczalnej glebie w pełnym słońcu w kwietniu–maju, gdy gleba ma co najmniej ok. 8 °C.

  3. Obsypuj i podlewaj

    W miarę wzrostu obsypuj rośliny ziemią, żeby bulwy nie zazieleniły się, i podlewaj w okresach suszy.

  4. Zbierz ziemniaki

    Wykop ziemniaki wczesne w czerwcu–lipcu, ok. 80–100 dni po posadzeniu, a ziemniaki przechowalnicze w sierpniu–październiku, gdy nać uschnie.

Ziemniaki infographic

Przechowywanie

Ziemniaki przechowalnicze

Ziemniaki przechowalnicze najlepiej przechowywać w ciemnym, dobrze wentylowanym miejscu bez mrozu, w temperaturze 5–10 °C i przy wilgotności powietrza ok. 90%. Dobrym miejscem może być chłodna piwnica albo wolna od mrozu komórka.

  • Ciemno: światło sprawia, że bulwy zielenieją.
  • Chłodno i bez mrozu: idealna temperatura to 5–10 °C.
  • Przewiewnie: używaj papierowej torby, kosza lub skrzynki zamiast zamkniętej plastikowej torebki.
  • Niemyte: myj ziemniaki dopiero tuż przed użyciem.
  • Sprawdzaj je regularnie: przed przygotowaniem wycinaj zielone plamy i kiełki.

Młode ziemniaki

Młode ziemniaki mają cienką, delikatną skórkę i wytrzymują tylko kilka dni. Dlatego kupuj je tuż przed użyciem – i ciesz się nimi, kiedy są najlepsze.

Resztki ugotowanych i pieczonych ziemniaków

Jeśli zostały ci ugotowane lub pieczone ziemniaki, szybko je ostudź i schowaj do lodówki. Są idealne na następny dzień do odsmażania, do duńskiego dania biksemad czy do kanapek kartoffelmad – albo do airfryera, w którym znów staną się chrupiące.

Wypróbuj ten przepis

Pieczone ziemniaki to jedno z dań, które robię w airfryerze najczęściej, ponieważ gorące powietrze daje chrupiącą skórkę i miękkie, puszyste wnętrze. Wypróbuj nasz przepis na turecki pieczony ziemniak w airfryerze – kremowy kumpir jak ze stambulskich ulicznych straganów, w którym ziemniak staje się pełnym posiłkiem. Zawsze wybieram duży, mączysty ziemniak, bo daje najbardziej puszyste wnętrze, gdy rozgniata się go z masłem i serem. A potem nakłuwam skórkę kilka razy widelcem, zanim ziemniak trafi do koszyka.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest różnica między ziemniakami mączystymi a twardymi?

Ziemniaki mączyste mają więcej skrobi i po przygotowaniu stają się puszyste oraz lekko się rozsypują. Dobrze nadają się do puree ziemniaczanego, pieczonych ziemniaków i frytek. Ziemniaki twarde mają mniej skrobi i zachowują kształt, dlatego świetnie sprawdzają się w sałatce ziemniaczanej i w brunede kartofler (duńskich ziemniakach w karmelu). Odmiany uniwersalne plasują się pośrodku.

Czy zielone ziemniaki są trujące?

Zielone bulwy i kiełki zawierają solaninę, a nadziemne części rośliny ziemniaka są trujące. Dlatego przed przygotowaniem wytnij zielone plamy i kiełki, a ziemniaki, które są zielone głęboko w miąższu, wyrzuć.

Ile kalorii mają ziemniaki?

Surowe ziemniaki zawierają ok. 82 kcal na 100 g i są prawie pozbawione tłuszczu. Kalorii przybywa dopiero wtedy, gdy dodasz masło, śmietankę lub tłuszcz do głębokiego smażenia. W airfryerze wystarczy odrobina oleju.

Kiedy w Polsce są młode ziemniaki?

Polskie młode ziemniaki pojawiają się mniej więcej od czerwca, a ziemniaki wczesne zbiera się w czerwcu–lipcu. Ziemniaki przechowalnicze zbiera się w sierpniu–październiku i można je kupić przez cały rok.

Jak najlepiej przechowywać ziemniaki?

Przechowuj ziemniaki w ciemnym, dobrze wentylowanym miejscu bez mrozu, w temperaturze 5–10 °C i przy wilgotności powietrza ok. 90%. Światło sprawia, że bulwy zielenieją. Młode ziemniaki wytrzymują tylko kilka dni, więc zjedz je szybko.

Fakty o ziemniakach

CechaWartość
Polska nazwaZiemniak
Nazwa łacińskaSolanum tuberosum
RodzinaPsiankowate (Solanaceae)
Typ roślinyRoślina bulwiasta, uprawiana jako jednoroczna
Wysokość25–100 cm
MrozoodpornośćNie jest odporny na mróz
ŚwiatłoPełne słońce
GlebaLuźna i przepuszczalna, najlepiej drobna i piaszczysta, bez kamieni
SadzeniePodkiełkowuje się od końca lutego/początku marca, sadzi w kwietniu–maju, gdy gleba ma co najmniej ok. 8 °C
ZbiórZiemniaki wczesne czerwiec–lipiec, ziemniaki przechowalnicze sierpień–październik
Kalorie na 100 gOk. 82 kcal (surowe)
SmakŁagodny i lekko ziemisty, młode ziemniaki świeże i lekko słodkie
Zastosowanie kulinarneFrytki, cząstki ziemniaczane, pieczone ziemniaki, brunede kartofler, biksemad i rösti
PrzechowywanieW ciemności, przewiewnie i bez mrozu, w temperaturze 5–10 °C i przy wilgotności powietrza ok. 90%

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Close
Close