Kivi, süpermarkette bulabileceğiniz C vitamini en yüksek meyvelerden biridir. Tüylü, kahverengimsi kabuğu ve açık yeşil meyve etiyle küçük, oval meyve, taze ve sağlıklı bir atıştırmalık olarak Türklerin gönlünü kazanmıştır. Actinidia deliciosa, çoğumuzun meyve tabağından tanıdığı sıradan yeşil kivinin Latince adıdır.
Reklam: Sayfa reklam gösterir ve reklam bağlantıları (ortaklık bağlantıları) içerir. Reklam verenlerimizi görün burada.
Kivinin eşsiz görünümü ve yoğun tadı beni her zaman büyülemiştir. Küçük, siyah çekirdekleriyle yeşil meyve eti güzel bir kontrast oluşturur ve tat, tatlı ile ekşi arasında mükemmel bir denge kurar. Meyve, büyük bir tavuk yumurtası büyüklüğündedir ve genellikle 60 ila 100 gram arasında ağırlığa sahiptir.
Kivi, Actinidiaceae familyasına aittir ve botanik açıdan bir üzümsü meyve olarak sınıflandırılır. Klasik yeşil çeşidin yanı sıra, daha pürüzsüz kabuklu ve daha tatlı sarı kiviler de bulunur. Her iki tür de temel besin öğeleri açısından mükemmel kaynaklardır ve sayısız yemekte kullanılabilir.
Tahmini okuma süresi: 12 dakika
Tarihçe ve kökeni
Kivinin tarihi, meyvenin yüzyıllardır yabani olarak yetiştiği Orta ve Doğu Çin’de başlar. Bitkiye dair ilk yazılı tasvirler, Song Hanedanlığı döneminde 12. yüzyıla kadar uzanır. Çin’de meyve, “maymun şeftalisi” anlamına gelen mihoutao olarak biliniyordu.
Kivi, Çin’den ancak 20. yüzyılın başlarında dünyaya yayıldı. 1904’te Isabel Fraser, tohumları Yeni Zelanda’ya getirdi ve burada ilk ticari plantasyonlar kuruldu. Yeni Zelandalılar, tat benzerliği nedeniyle meyveye başlangıçta “Çin bektaşi üzümü” adını verdiler.
“Kivi” adına geçiş 1959’da gerçekleşti; Yeni Zelandalı ihracat şirketi Turners and Growers, meyveye daha özgün ve satılabilir bir isim vermeye karar verdi. Meyve, kahverengi, tüylü kabuğuyla andırdığı Yeni Zelanda’nın ulusal kuşu kivi kuşundan adını aldı. Bu stratejik isim değişikliği, meyvenin uluslararası pazarlamasını kolaylaştırdı.
Günümüzde kivi, İtalya, Şili, Yunanistan ve ABD dahil olmak üzere ılıman iklime sahip birçok ülkede yetiştirilmektedir. Yeni Zelanda ve İtalya dünyanın en büyük üreticileri arasındadır ve meyve, her iki yarım kürede de üretim yapıldığı için yıl boyunca tüm dünyaya ihraç edilmektedir.
Tat ve aroma
Kivinin tadı, çilek, muz ve ananas karışımını andıran, tatlı ile ekşinin eşsiz bir birleşimidir. Taze, tropikal tat, meyveyi ferahlatıcı ve birçok farklı yemek için uygun kılan hafif bir ekşilik içerir.
Olgun bir kivinin dokusu sulu ve yumuşaktır, hafif kremamsı bir kıvama sahiptir. Küçük, siyah çekirdekler, birçok kişinin çekici bulduğu hafif çıtır bir unsur katar. Kabuk teknik olarak yenilebilir ve aslında ekstra lif ve flavonoid içerir, ancak çoğu kişi tüylü dokusu nedeniyle meyveyi soymayı tercih eder.
Aroması taze ve hafif çiçeksidir; narenciye ve tropikal meyve notaları taşır. Kivi ortadan kesildiğinde, meyvenin olgunluğunu belirten hoş bir koku açığa çıkar. Ham bir kivi daha sert ve ekşi olurken, aşırı olgun bir meyve fazla yumuşayıp kendine özgü tazeliğini kaybedebilir.
SunGold olarak da bilinen sarı kivi, yeşil çeşide göre daha tatlı ve daha aromatik bir tada sahiptir. Sarı çeşidin kabuğu da daha pürüzsüz ve incedir, bu da onu soymadan yemeyi daha keyifli hale getirir.
Mutfakta kullanım
Kivi, mutfakta inanılmaz derecede çok yönlü bir meyvedir. Taze, ekşi tadı onu hem tatlı hem de tuzlu yemekler için uygun kılar. Meyve, çiğ olarak atıştırmalık şeklinde yenebilir, salatalara karıştırılabilir veya tatlılarda ve içeceklerde malzeme olarak kullanılabilir.
Türk mutfağında
Türkiye’de kivi en çok kahvaltıda taze meyve olarak tüketilir. Yoğurt, müsli ve yulaf lapasının popüler bir tamamlayıcısıdır; taze tadı ve güzel yeşil rengi hem lezzet hem de görsellik katar. Birçok Türk ailesi kiviyi günlük meyve tüketimine dahil eder.
Özel günlerde kivi genellikle pastaların ve meyve tabaklarının süslemesi olarak görülür. Yeşil rengi, kırmızı çilekler ve turuncu kavunla güzel bir kontrast oluşturur. Kivili meyve şişleri de çocuk doğum günlerinde ve yaz partilerinde popülerdir.
Kivili smoothieler Türkiye’de popüler hale gelmiştir; genellikle yeşil ve sağlıklı bir içecek için ıspanak, muz ve elma suyuyla karıştırılır. Kivinin doğal tatlılığı, ilave şeker ihtiyacını azaltarak içeceği daha sağlıklı hale getirir.
Uluslararası
Yeni Zelanda ve Avustralya’da kivi ulusal bir gurur kaynağıdır ve reçellerden marinatlara kadar her şeyde kullanılır. Meyve, doğal bir et yumuşatıcısı olan actinidin enzimini içerir ve bu nedenle geleneksel olarak pişirmeden önce eti marine etmek için kullanılır.
Asya mutfakları kiviyi sıklıkla tatlı tarifler ve buzlu içeceklerde kullanır. Japonya’da kremalı kivi sandviçi popüler bir lezzettir, Çin’de ise meyve geleneksel çay bazlı içeceklerde kullanılır. Tayvanlı bubble tea dükkanları sıklıkla kivi aroması sunar.
Büyük bir kivi üreticisi olan Şili gibi Güney Amerika ülkelerinde meyve, ceviche ve taze salsalarda kullanılır. Ekşi tadı, tıpkı misket limonu veya limon gibi balık ve deniz ürünlerini tamamlar.
Hazırlama yöntemleri
Kivi, tüm besin maddelerinin sağlam kaldığı çiğ haliyle en iyisidir. Klasik yöntem, meyveyi ortadan ikiye kesip etini bir kaşıkla kazımaktır. Alternatif olarak kiviyi soyup dilimler veya küpler halinde kesebilirsiniz.
Isıtıldığında kivi, taze tadının ve C vitamini içeriğinin bir kısmını kaybedebilir. Kiviyle fırınlama yapmak istiyorsanız, onu hamura karıştırmak yerine pişirdikten sonra üzerine eklemeniz en iyisidir. Ancak kivi, şekerle pişirilerek marmelat ve reçellerde kullanılabilir.
Kivideki actinidin enziminin jelatinin katılaşmasını engelleyebileceğini unutmayın. Kiviyle jöle tatlısı yapmak istiyorsanız, enzimi etkisiz hale getirmek için meyveyi önce ısıtmalı ya da jelatin yerine agar agar kullanmalısınız.
Kurutulmuş kivi, airfryer’da düşük sıcaklıkta hazırlanabilen popüler bir atıştırmalıktır. Kivi meyve cipsleri lezzetin büyük bir kısmını korur ve şekere sağlıklı bir alternatiftir. Meyve, yıl boyunca smoothielerde kullanılmak üzere de dondurulabilir.
Sağlık faydaları
Kivi gerçek bir besin bombasıdır. 100 gramda yalnızca yaklaşık 61 kalori ile meyve, etkileyici miktarlarda vitamin ve mineral sağlar. En dikkat çekici olanı C vitamini içeriğidir: 100 gram kivi, günlük önerilen alımın yaklaşık %155’ine karşılık gelen yaklaşık 93 mg C vitamini içerir.
C vitamini, bağışıklık sisteminin işlevi için hayati önem taşır ve hücreleri oksidatif strese karşı korumaya yardımcı olur. Düzenli kivi tüketimi, vücutta optimal C vitamini seviyelerinin korunmasına katkıda bulunabilir; bu da özellikle kış aylarında önemlidir.
Kivi ayrıca kanın pıhtılaşma yeteneği ve kemik sağlığı açısından önemli olan K vitamininden de hatırı sayılır miktarda içerir (100 g başına 40,3 µg). E vitamini (100 g başına 1,5 mg), cilt sağlığına katkıda bulunur ve kolajen üretimini teşvik etmek için C vitaminiyle birlikte çalışır.
Kivideki potasyum içeriği (100 g başına 312 mg) kalp sağlığını destekler ve kan basıncının düzenlenmesine yardımcı olur. Meyve ayrıca sağlıklı sindirimi destekleyen diyet lifleri içerir. Kivideki eşsiz actinidin enzimi proteinlerin parçalanmasına yardımcı olur ve ağır öğünlerden sonra oluşan rahatsızlığı hafifletebilir.
Araştırmalar, düzenli kivi tüketiminin uyku kalitesi üzerinde olumlu etkileri olabileceğini göstermiştir. Meyvenin serotonin ve antioksidan içeriğinin daha iyi uykuya katkıda bulunduğuna inanılmaktadır. Çalışmalar ayrıca, yüksek lif içeriği ve actinidinin bağırsak hareketliliği üzerindeki etkisi sayesinde kivinin kabızlıkta faydalı etkileri olabileceğini göstermektedir.
Yetiştirme
Kivi bitkisi, 6-9 metreye kadar büyüyebilen güçlü bir sarmaşık bitkisidir. Bitki, ılıman kışları ve sıcak yazları olan ılıman iklimlerde en iyi şekilde gelişir. Türkiye’de kivi, en ılıman bölgelerde açık alanda yetiştirilebilir, ancak bitkinin sert donlara karşı korunması gerekir.
Kivi bitkileri ayrı eşeylidir, yani meyve elde etmek için hem erkek hem de dişi bitkilere ihtiyacınız vardır. Bir erkek bitki, yediye kadar dişi bitkiyi tozlayabilir. Dikim, organik madde açısından zengin, iyi drene edilmiş toprağa sahip güneşli ve rüzgardan korunaklı bir yerde yapılmalıdır.
Dikimden ilk hasada kadar genellikle 3-5 yıl geçer, çünkü kivi bitkileri yavaş olgunlaşır. Ancak bitkiler bir kez meyve vermeye başladıktan sonra, onlarca yıl boyunca verimli olabilirler. Hasat, meyveler tam boyutlarına ulaştığında ama hâlâ sert olduklarında, erken sonbaharda gerçekleşir.
Türkiye’de yetiştirme için daha dayanıklı kivi meyvesi çeşidi (Actinidia arguta) daha iyi bir seçim olabilir. Bu tür -18°C’ye kadar olan sıcaklıklara dayanabilir ve yenilebilir kabuklu daha küçük meyveler üretir. Kivi meyvesi, son yıllarda Türk hobi bahçıvanları arasında daha popüler hale gelmiştir.
Sulama önemlidir, özellikle büyüme döneminde, çünkü kivi bitkilerinin kökleri yüzeyseldir ve kuraklığa karşı hassastır. Yaz aylarında haftada 3-4 kez düzenli sulama önerilir. Büyümeyi kontrol etmek ve meyve oluşumunu teşvik etmek için budama da gereklidir.
Saklama
Ham kiviler oda sıcaklığında saklanmalıdır; burada birkaç gün içinde yavaşça olgunlaşırlar. Olgunlaşma sürecini hızlandırmak için kiviyi elma veya muzla birlikte koyabilirsiniz, çünkü bu meyveler olgunlaşmayı hızlandıran etilen gazı salgılar.
Kivi olgunlaştığında ve hafif basınca boyun eğdiğinde, buzdolabına taşınmalıdır. Burada olgun bir kivi iki haftaya kadar taze kalır. Kivi etilene duyarlı olduğundan ve hızla aşırı olgunlaşabileceğinden, meyveyi buzdolabında diğer meyvelerden ayrı tutmaya özen gösterin.
Kesilmiş kivi, buzdolabında hava geçirmez bir kapta saklanmalı ve birkaç gün içinde tüketilmelidir. Meyve eti havayla temas ettiğinde hızla oksitlenir, bu da renk bozulmasına ve doku kaybına neden olur.
Kivi, daha uzun süre saklamak için dondurulabilir. Meyveyi soyup dilimler veya küpler halinde kesin, dondurucu poşetlerine aktarmadan önce bir fırın tepsisinde tek kat halinde dondurun. Dondurulmuş kiviler smoothieler için mükemmeldir ve 12 aya kadar saklanabilir.
Bu tarifi deneyin
Kivinin ekşi tazeliği, onu meyve bazlı tatlılar için mükemmel bir malzeme haline getirir. Taze tadı tatlılığı dengeler ve dokuya hoş bir kontrast katar. Elma gibi kivi de sıcak tatlılarda topping olarak kullanılabilir; taze meyve, sıcak ve çıtır crumble katmanıyla buluşur. Airfryer’da Elmalı Crumble tarifimizi deneyin ve pişirdikten sonra üzerine taze kivi eklemeyi deneyin.
Ekipman ve ürünler
Kivi ve bal, meyvenin doğal tatlılığını öne çıkaran klasik bir kombinasyondur. Taze kivinin üzerine gezdirilen kaliteli bir bal, basit bir atıştırmalığı lüks bir tatlıya dönüştürür. Palmiye balının derin, karamelimsi tadı, kivinin taze ekşiliğini en güzel şekilde tamamlar. Meyve bazlı yemekleriniz için Palmiye Balı ürün yelpazemizi keşfedin.
Sıkça sorulan sorular
Evet, kivi kabuğu yenilebilir ve aslında ekstra kostfiber ve flavonoid gibi antioksidanlar içerir. Ancak çoğu kişi tüylü dokusu nedeniyle meyveyi soymayı tercih eder. Kabuğu yemek istiyorsanız, meyveyi önce iyice yıkamalısınız. Sarı kivinin kabuğu daha pürüzsüzdür ve bütün olarak yemesi daha kolaydır.
100 gram kivi, günlük önerilen alımın yaklaşık %155’ine karşılık gelen yaklaşık 93 mg C vitamini içerir. Yani tek bir kivi, günlük C vitamini ihtiyacınızı karşılayabilir. Kivi aslında aynı ağırlıktaki portakallardan daha fazla C vitamini içerir.
Olgun bir kivi, tıpkı olgun bir avokado gibi hafif basınca boyun eğer. Meyve sertse, ham demektir ve oda sıcaklığında birkaç gün içinde olgunlaştırılabilir. Süreci hızlandırmak için muz veya elmalarla birlikte koyun. Aşırı olgun bir kivi yumuşak hissettirir ve kabuğu buruşmuş olabilir.
Kivi, proteinleri (jelatin de dahil olmak üzere) parçalayan actinidin enzimini içerir. Jöleye çiğ kivi eklerseniz, katılaşmaz. Enzimi etkisiz hale getirmek için kiviyi önce ısıtabilir veya jelatine bitkisel bir alternatif olarak agar agar kullanabilirsiniz.
Olgun kiviler buzdolabında iki haftaya kadar dayanır. Ham kiviler önce oda sıcaklığında olgunlaştırılmalı, ardından buzdolabına taşınmalıdır. Kesilmiş kivi birkaç gün içinde tüketilmeli ve hava geçirmez bir kapta saklanmalıdır.
Kivi hakkında gerçekler
| Alan | Değer |
|---|---|
| Türkçe adı | Kivi, kivi meyvesi |
| Latince adı | Actinidia deliciosa |
| Familya | Actinidiaceae |
| Köken | Orta ve Doğu Çin |
| Diğer isimler | Çin bektaşi üzümü |
| 100 g başına kalori | 61 kcal |
| 100 g başına C vitamini | 93 mg (günlük önerilen alımın %155’i) |
| 100 g başına potasyum | 312 mg |
| 100 g başına K vitamini | 40,3 µg |
| 100 g başına E vitamini | 1,5 mg |
| Sezon | Yıl boyunca (ithal) |
| Hasat sezonu (Türkiye’de yetiştirilen) | Ekim-Kasım |
| Saklama | Buzdolabı: 2 haftaya kadar (olgun) |
| Tat | Tatlı-ekşi, taze, tropikal |
| Doku | Sulu, yumuşak, küçük çekirdekli |
