Stor ejendom i fensmark hvor dejligt mad kan nydes fra airfryer

Dynia

Kiedy jesienią stoiska z warzywami wypełniają się dyniami w każdym kształcie i kolorze, wiem, że sezon ruszył. Dynia to polska nazwa rodzaju Cucurbita z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae), a uprawiane dynie należą głównie do trzech gatunków: dyni zwyczajnej, dyni olbrzymiej i dyni piżmowej.

U nas najczęściej używaną dynią jadalną jest hokkaido – i to również moja ulubiona. Miąższ jest zwarty, słodki i orzechowy, skórka po upieczeniu robi się miękka, a w airfryerze cząstki dyni zyskują chrupiące, skarmelizowane brzegi. Pestki prażę na koniec, żeby nic się nie zmarnowało.

Cukinia ma własne hasło w encyklopedii żywności, a dynia butternut również dostaje swoje. Tutaj piszę o dyniach w szerokim ujęciu: o historii, smaku, zastosowaniu w kuchni, wartościach odżywczych, uprawie i imponującej trwałości.

Szacowany czas czytania: 6 minut

Historia i pochodzenie

Z Ameryki do Europy

Rodzaj Cucurbita liczy ok. 13 gatunków i pochodzi z tropikalnej i subtropikalnej Ameryki. Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo) została udomowiona m.in. w Meksyku i należy do najstarszych roślin uprawnych Ameryki.

Do Europy dynia trafiła dopiero po wyprawach Kolumba do Ameryki. Od tamtej pory zawędrowała do kuchni na całym świecie – od włoskich tortelli po japońskie potrawy duszone – a dziś jest stałym elementem polskiej jesieni.

Dynia

Trzy gatunki w kuchni

Do dyni zwyczajnej należą m.in. małe odmiany Delicata, Sweet Dumpling i Jack be Little. Dynia olbrzymia (Cucurbita maxima) to gatunek, z którego pochodzą Hokkaido ‘Uchiki Kuri’, Blue Hubbard i włoska Marina di Chioggia, a dynia piżmowa (Cucurbita moschata) obejmuje Butternut Waltham oraz głęboko żebrowaną Musquée de Provence.

Nazwa odmiany ‘Uchiki Kuri’ zdradza japońskie korzenie dyni hokkaido – to dobry przykład tego, jak z amerykańskich gatunków wyhodowano nowe odmiany na całym świecie. Rzeźbione dynie na Halloween to natomiast zwyczaj, który przejęliśmy z USA.

Smak i aromat

Słodka, orzechowa i kremowa

Dobra dynia jadalna ma słodkawy, orzechowy smak, a miąższ staje się kremowy po upieczeniu lub ugotowaniu. Hokkaido to mój punkt odniesienia: miąższ jest zwarty i mączysty, a smak przypomina kasztany – „kuri” w nazwie odmiany oznacza po japońsku właśnie kasztan.

Dynie piżmowe, takie jak butternut, mają gładszy i bardziej soczysty miąższ, a duże pomarańczowe dynie halloweenowe są uprawiane z myślą o rzeźbieniu. Ich miąższ jest bardziej wodnisty i łagodny w smaku, więc wolę używać ich do zupy niż do pieczonych cząstek.

Suche ciepło wzmacnia słodycz

W airfryerze woda z powierzchni odparowuje, brzegi się karmelizują, a słodycz staje się bardziej skoncentrowana. Jeśli gotujesz dynię w wodzie, smak jest łagodniejszy – dlatego prawie zawsze najpierw ją piekę, także wtedy, gdy ma zostać zmiksowana na zupę. Suchego ciepła potrzebują też pestki: dopiero po uprażeniu stają się orzechowe i chrupiące.

Zastosowanie kulinarne

W polskiej kuchni

Dynia marynowana w zalewie octowo-cukrowej to klasyczny dodatek do mięs, a zupa dyniowa jest stałym punktem jesiennego menu w wielu domach. Pestkami posypujemy sałatki, dodajemy je do wypieków albo jemy jako przekąskę.

W kuchniach świata

W USA pumpkin pie to klasyk na Święto Dziękczynienia. Włosi używają dyni jako nadzienia do tortelli di zucca i wmieszują ją do risotto, a w Japonii kabocha jest duszona w dashi i sosie sojowym jako nimono albo smażona w głębokim tłuszczu jako tempura. Wspólne dla tych potraw jest to, że słodycz dyni równoważy się czymś słonym, kwaskowym lub pikantnym.

W airfryerze

Airfryer jest wprost stworzony do dyni. Kroję dynię hokkaido w cząstki ze skórką, mieszam je z odrobiną oleju, soli i tymianku i piekę, aż brzegi się zezłocą, a miąższ będzie miękki na wskroś. Pestki płuczę z włókien, osuszam i prażę na złoty kolor. Nie przepełniaj koszyka – cząstki muszą mieć wokół siebie powietrze, inaczej zamiast stać się chrupiące, będą się dusić w parze.

Klasyczne dania z dynią

  • Dynia marynowana: w zalewie octowo-cukrowej, jako dodatek do mięs.
  • Zupa dyniowa: najlepiej z pieczonej dyni, dla głębszego smaku.
  • Pumpkin pie: amerykańska tarta dyniowa na Święto Dziękczynienia.
  • Tortelli di zucca i risotto: włoskie klasyki z dynią.
  • Nimono i tempura: japońska kabocha duszona w dashi i sosie sojowym albo smażona w głębokim tłuszczu.
  • Pieczone cząstki dyni: hokkaido ze skórką, pieczone w airfryerze.
  • Prażone pestki dyni: do wypieków, sałatek lub jako przekąska.

Korzyści zdrowotne

Wartości odżywcze

Surowa dynia to lekkie warzywo – ma 40 kcal na 100 g i w większości składa się z wody. Oto wartości odżywcze w 100 g surowej dyni:

  • Energia: 40 kcal (169 kJ)
  • Węglowodany: 7,3 g, w tym cukry 4,1 g
  • Błonnik: 3 g
  • Białko: 1 g
  • Tłuszcz: 0,2 g
  • Woda: 89 g
  • Beta-karoten: 1190 µg
  • Witamina A: 198 RE
  • Potas: 337 mg

Beta-karoten i potas

Pomarańczowy kolor miąższu wynika między innymi z beta-karotenu, który organizm przekształca w witaminę A. Witamina A przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia i prawidłowego stanu skóry. Dynia zawiera też potas, który przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania mięśni i utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi, oraz błonnik, który sprawia, że posiłek jest bardziej sycący.

Uważaj na gorzkie dynie

Dynia może zawierać gorzką substancję – kukurbitacynę, która w wysokich stężeniach jest trująca. Gorycz sprawia jednak, że taka dynia jest praktycznie niejadalna, a zasada jest prosta: jeśli dynia smakuje gorzko, nie wolno jej jeść. Dynia nie należy do alergenów, które w UE podlegają obowiązkowemu oznakowaniu.

Uprawa

Ciepło, słońce i składniki pokarmowe

Dynie nie są mrozoodporne i nie znoszą przymrozków, dlatego w Polsce uprawa polega przede wszystkim na zapewnieniu roślinom wystarczającej ilości ciepła. Gdy temperatura spada poniżej 5–8 °C, rośliny mogą całkowicie zahamować wzrost.

Rośliny mają duże wymagania pokarmowe, dlatego przed wysadzeniem podlewam miejsce, w którym będą rosnąć, rozpuszczonym obornikiem kurzym. Im dłużej owoce mogą dojrzewać na dworze w słońcu, tym lepiej – dynie dojrzałe w słońcu są zazwyczaj bardzo trwałe.

  • Światło: słoneczne stanowisko.
  • Gleba: kompost, ziemia do roślin lub zwykła ziemia ogrodowa z dużą ilością składników pokarmowych.
  • Kiełkowanie: średnia temperatura gleby powyżej 20 °C, najlepiej 25–30 °C.
  • Wysadzanie: od połowy maja, gdy rozsada ma 15–25 cm.
  • Chłód: nie znosi przymrozków; poniżej 5 °C przykryj agrowłókniną.
  • Nawożenie: w trakcie sezonu gnojówka z żywokostu lub pokrzyw.

Zbiory i dojrzałość

Dynia hokkaido dojrzewa najwcześniej i można ją zbierać od połowy sierpnia. Potem przychodzi kolej m.in. na Butternut Waltham, Delicata i Blue Hubbard, a duże dynie zimowe zbiera się we wrześniu i październiku. Dynia jest dojrzała, gdy skórka zmieni kolor z zielonego na kolor charakterystyczny dla danej odmiany.

Jak uprawiać dynię

Czas całkowity: 4-6 miesięcy

  1. Wysiew na rozsadę w szklarni

    Wysiej nasiona do doniczek w szklarni w kwietniu, mniej więcej 6 tygodni przed wysadzeniem do gruntu. Kiełkują dopiero wtedy, gdy średnia temperatura gleby przekracza 20 °C, a najlepiej przy 25–30 °C.

  2. Przygotuj miejsce sadzenia

    Dynie mają duże wymagania pokarmowe. Zanim wysadzisz rośliny, podlej miejsce, w którym mają rosnąć, rozpuszczonym obornikiem kurzym.

  3. Wysadź do gruntu

    Wysadzaj od połowy maja, gdy rozsada ma 15–25 cm. Jeśli temperatura spadnie poniżej 5 °C, przykryj rośliny agrowłókniną.

  4. Nawoź i daj działać słońcu

    Podlewaj gnojówką z żywokostu lub pokrzyw i pozwól owocom dojrzewać na dworze w słońcu jak najdłużej.

  5. Zbieraj przed przymrozkami

    Dynię hokkaido zbieraj od połowy sierpnia, a duże dynie zimowe we wrześniu i październiku – zawsze przed przymrozkami.

Dynia infographic

Przechowywanie

Dojrzałe dynie przechowują się najdłużej

Trwałość dyni zależy już od zbioru: niedojrzałe dynie nigdy nie osiągają dobrej trwałości. Dojrzałe dynie dodatkowo dojrzewają po zbiorze w temperaturze 25–30 °C, a następnie przechowuje się je w temperaturze 15–18 °C – wiele odmian wytrzymuje tak nawet rok bez utraty jakości kulinarnej.

Unikaj chłodu

Całej dyni nie wkłada się do lodówki. Przechowywanie poniżej 10 °C drastycznie skraca trwałość, więc nieogrzewana szopa zimą również nie jest dobrym miejscem. Moje dynie stoją w chłodnym pomieszczeniu w domu, gdzie mogę je mieć na oku.

Moje wskazówki dotyczące przechowywania

  • Dynie dojrzałe w słońcu: są zazwyczaj bardzo trwałe, więc pozwól im dojrzewać w słońcu jak najdłużej.
  • Sprawdzaj regularnie: w pierwszej kolejności zużyj dynie, na których pojawiają się miękkie plamy.
  • Pokrojona dynia: zapakuj ją, włóż do lodówki i zużyj szybko.
  • Zamrażarka: upiecz dynię i zamroź ją w kostkach lub jako puree do zup i wypieków.

Wypróbuj ten przepis

Hokkaido to dynia, którą najczęściej mam w kuchni, a suche ciepło airfryera nadaje jej chrupiące brzegi i miękkie, słodkie wnętrze. Wypróbuj nasz przepis na Frytki z dyni hokkaido w airfryerze – chrupiące paluszki z dyni w 33 minuty. Skórkę zostawiam na paluszkach, żeby trzymały kształt, a pestki odkładam, by później je uprażyć. Dzięki temu z jednej dyni dostajesz zarówno dodatek do dania, jak i przekąskę.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy w Polsce jest sezon na dynie?

Polskie dynie zbiera się od połowy sierpnia, gdy najwcześniej dojrzewa dynia hokkaido, do września i października, kiedy do domu trafiają duże dynie zimowe – zawsze przed przymrozkami. Potem dynia jest warzywem przechowalniczym, a wiele odmian wytrzymuje nawet rok.

Czy skórkę dyni hokkaido można jeść?

Tak. Skórka dyni hokkaido staje się miękka po upieczeniu lub ugotowaniu, więc spokojnie możesz ją jeść. W przypadku dyń z grubą i twardą skorupą, takich jak Blue Hubbard, obieram ją.

Jak przechowywać całą dynię?

Przechowuj wyłącznie dojrzałe dynie, w temperaturze 15–18 °C – wiele odmian wytrzymuje wtedy nawet rok bez utraty jakości kulinarnej. Unikaj lodówki i innych miejsc o temperaturze poniżej 10 °C, bo chłód drastycznie skraca trwałość.

Czy dynia jest trująca, jeśli smakuje gorzko?

Gorzka dynia może zawierać gorzką substancję – kukurbitacynę, która w wysokich stężeniach jest trująca. Gorycz sprawia, że praktycznie nie da się jej zjeść, więc zasada jest prosta: jeśli dynia smakuje gorzko, nie wolno jej jeść.

Czym dynia różni się od cukinii?

Obie należą do rodzaju Cucurbita w rodzinie dyniowatych, a cukinia jest nawet tym samym gatunkiem co dynia zwyczajna, Cucurbita pepo. Cukinię, którą znamy ze sklepowej półki z warzywami, zbiera się niedojrzałą, z delikatną skórką, podczas gdy dynie zbiera się dojrzałe, z twardą skorupą, i można je długo przechowywać.

Fakty o dyni

CechaWartość
Polska nazwaDynia
Nazwa łacińskaCucurbita (rodzaj) – zwłaszcza Cucurbita pepo, Cucurbita maxima i Cucurbita moschata
RodzinaDyniowate (Cucurbitaceae)
PochodzenieTropikalna i subtropikalna Ameryka
Typ roślinyJednoroczna roślina uprawna
MrozoodpornośćBrak – nie znosi przymrozków
ŚwiatłoSłońce
GlebaKompost, ziemia do roślin lub zwykła ziemia ogrodowa – roślina ma duże wymagania pokarmowe
Siew/sadzenieWysiew na rozsadę w szklarni w kwietniu, wysadzanie do gruntu od połowy maja
ZbioryOd połowy sierpnia (Hokkaido) do września/października, przed przymrozkami
Kalorie w 100 g40 kcal (169 kJ), surowa
SmakSłodkawy i orzechowy – w Hokkaido z kasztanową nutą
Zastosowanie kulinarneZupa, dynia marynowana, pie, risotto, tortelli, pieczone cząstki i prażone pestki
PrzechowywanieDojrzałe dynie w temperaturze 15–18 °C – wiele odmian wytrzymuje nawet rok
Znane odmianyHokkaido ‘Uchiki Kuri’, Butternut Waltham, Blue Hubbard, Musquée de Provence, Marina di Chioggia, Delicata, Sweet Dumpling, Jack be Little

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Close
Close