Szpinak to jedno z tych warzyw, które zawsze mam w zapasie – mrożony przez cały rok, a świeży, gdy tylko nadchodzi wiosna. Dojrzały szpinak, Spinacia oleracea, ma większe i mocniejsze liście niż szpinak baby i jest stworzony do gotowania: duszony w śmietance, wmieszany w nadzienie tarty albo dodany do dania z makaronem w ostatniej chwili.
To, co zaskakuje większość osób za pierwszym razem, to jak bardzo szpinak się kurczy. Duża sterta świeżych liści zamienia się na patelni w niewielką garść, bo liście składają się głównie z wody. Dlatego zawsze kupuję więcej, niż myślę, że będę potrzebować – albo sięgam po mrożony szpinak, który jest już skurczony.
W tym haśle przeczytasz o drodze szpinaku z Persji do duńskich ogrodów warzywnych, o jego smaku, składnikach odżywczych oraz o tym, jak go uprawiać i przechowywać. Hasło dotyczy dojrzałego szpinaku – szpinak baby, czyli małe, delikatne listki do sałatek, to już inna sprawa.
Szacowany czas czytania: 7 minut
Historia i pochodzenie
Z Persji do Europy
W południowo-zachodniej Azji rosną dwa dzikie gatunki szpinaku, a szpinak uprawny pochodzi z Persji. To Arabowie przywieźli szpinak do Hiszpanii, skąd w XVI wieku rozprzestrzenił się m.in. do Anglii i Francji.
Botanicznie szpinak należy do rodziny szarłatowatych (Amaranthaceae), w której jest spokrewniony m.in. z burakiem ćwikłowym i komosą ryżową. Dawniej zaliczano go do rodziny komosowatych i właśnie takie przyporządkowanie spotkasz w wielu starszych książkach ogrodniczych.

Szpinak w Danii
W Danii szpinak zyskał szerszą popularność dopiero w XX wieku. Dziś uprawia się go na dużych obszarach strefy umiarkowanej, a w Skandynawii to przede wszystkim warzywo wiosenne, najlepsze od marca do maja.
Wydaje mi się zabawne, że warzywo z tak długą podróżą za sobą tak bardzo zadomowiło się w Danii. Szpinak w sosie śmietanowym (stuvet spinat) z jajkiem lub rybą wydaje się dziś równie duński jak młode ziemniaki z pietruszką.
Smak i aromat
Łagodny, z mineralną nutą
Świeży szpinak ma łagodny, zielony, lekko ziemisty smak z delikatną, mineralną nutą. Dojrzałe liście mają intensywniejszy smak i są bardziej jędrne niż szpinak baby, a gdy szpinak jest zupełnie świeży, łodygi dodają lekkiej chrupkości.
Wiele osób zna lekko szorstkie, niemal „futerkowe” wrażenie na zębach po posiłku ze szpinakiem. Powoduje je kwas szczawiowy zawarty w liściach i jest ono całkowicie nieszkodliwe.
Dobre połączenia smakowe
Gdy szpinak się nagrzewa, jego smak staje się łagodniejszy i bardziej zaokrąglony. Uwielbia tłuszcz i kwas: masło, śmietankę, oliwę z oliwek, fetę i parmezan z jednej strony, a cytrynę z drugiej. Czosnek i świeżo starta gałka muszkatołowa to klasyka – dla mnie gałka muszkatołowa nierozerwalnie łączy się ze szpinakiem w sosie śmietanowym.
Szpinak dobrze współgra także z jajkami, łososiem, kurczakiem i ziemniakami, a do tego znosi wyraziste przyprawy, takie jak kmin rzymski, garam masala i chili. Dlatego pasuje równie dobrze do indyjskiego curry, jak do domowej tarty.
Zastosowanie kulinarne
Szpinak to jedno z najbardziej wszechstronnych warzyw liściastych, ponieważ może zarówno grać główną rolę, jak i dodawać zielonego akcentu w tle. Świeżego szpinaku używam, gdy liście mają być widoczne i wyczuwalne w smaku, a mrożonego – do nadzień, tart i dań w gęstym sosie.
W polskiej kuchni
Klasykiem jest szpinak w sosie śmietanowym: szpinak duszony w śmietance, doprawiony solą, pieprzem i gałką muszkatołową. W Polsce podaje się go klasycznie z jajkiem sadzonym i ziemniakami, ale pasuje też do ryby czy szynki. Szpinak zapiekany z serem to kolejny stary ulubieniec, a wiele osób podaje po prostu szpinak gotowany, na parze lub w formie puree jako dodatek.
W kuchniach świata
Na świecie szpinak spotkasz we wszystkim – od greckich tart z ciasta filo po indyjskie curry. Jeśli w menu widnieje określenie „po florencku” (à la florentine), zwykle oznacza to, że danie podaje się ze szpinakiem – najbardziej znanym przykładem są jajka po florencku (eggs Florentine). Oto klasyki ze szpinakiem, zarówno u nas, jak i na świecie:
- Szpinak w sosie śmietanowym: szpinak duszony w śmietance z gałką muszkatołową.
- Szpinak zapiekany z serem: szpinak z serem, zapieczony na złoty kolor.
- Spanakopita: grecka tarta z ciasta filo ze szpinakiem i fetą.
- Palak paneer: indyjskie danie ze szpinakiem i świeżym serem paneer.
- Jajka po florencku: jajka w koszulkach na podłożu ze szpinaku.
- Makaron ze szpinakiem: w lasagne, cannelloni lub kremowym sosie do makaronu.
W airfryerze
W airfryerze myśl o szpinaku jak o nadzieniu, a nie o luźnych liściach. Lekkie, suche liście mogą zostać rozwiane przez wentylator, dlatego używam szpinaku w tartach, potrawach z ciasta filo, muffinkach jajecznych i zapiekankach, w których dobrze się trzyma.
Najważniejsza zasada dotyczy mrożonego szpinaku: rozmroź go i odciśnij tyle wody, ile się da, zanim trafi do nadzienia. Inaczej woda odparuje podczas pieczenia, a spód będzie miękki zamiast chrupiący. Świeży szpinak najpierw zostawiam na gorącej patelni, aż zwiędnie, i odciskam go w ten sam sposób.
Korzyści zdrowotne
Szpinak to lekkie warzywo: 100 g surowego szpinaku dostarcza 26 kcal i zawiera 91,7 g wody. Za to wraz z nim dostajesz sporą porcję składników odżywczych – zwłaszcza witaminy K, folianów, beta-karotenu i witaminy C.
Wartości odżywcze w 100 g
Wartości dotyczą surowego szpinaku:
- Energia: 26 kcal
- Woda: 91,7 g
- Białko: 2,6 g
- Tłuszcz: 0,6 g
- Węglowodany: 3,4 g
- Błonnik: 1,9 g
- Witamina K: 560 µg
- Foliany: 220 µg
- Beta-karoten: 4186 µg
- Witamina A: 349 RE
- Witamina C: 54 mg
Warto wiedzieć
Szpinak zawiera kwas szczawiowy, który wiąże wapń i może zmniejszać jego przyswajanie. Jeśli masz skłonność do kamieni nerkowych, często zaleca się ograniczanie produktów bogatych w szczawiany – a szpinak jest jednym z nich.
Szpinak zawiera też dużo witaminy K. Ma to znaczenie, jeśli jesteś w trakcie leczenia przeciwzakrzepowego antagonistami witaminy K, takimi jak warfaryna – porozmawiaj z lekarzem, zanim znacznie zmienisz ilość szpinaku w swojej diecie. Szpinak nie należy za to do alergenów, które w UE podlegają obowiązkowi oznakowania.
Uprawa
Szpinak to wdzięczna roślina w ogrodzie warzywnym, ale nie lubi ciepła. Jest rośliną jedno- lub dwuletnią i najlepiej rośnie w chłodnych miesiącach. Latem łatwo wybija w pęd kwiatowy – wypuszcza łodygę kwiatową i wtedy dobre liście się kończą.
Wysiewaj szpinak jesienią
Moja najlepsza rada: wysiewaj szpinak jesienią. Na przezimowanie wysiewasz go pod koniec sierpnia w gruncie, a w łagodne jesienie może się to udać nawet do połowy września. Szpinak wysiany jesienią może przezimować w gruncie i daje wczesne zbiory wiosną.
Jeśli masz szklarnię, możesz wysiewać do skrzynek w drugiej połowie sierpnia i dalej uprawiać szpinak w szklarni. Użyj mieszanki w połowie z ziemi ogrodowej, w połowie z prawie dojrzałego kompostu – wtedy możesz zbierać od końca lutego, zwykle od marca.
Warunki wzrostu
- Typ rośliny: roślina zielna jedno- lub dwuletnia.
- Gleba: w połowie ziemia ogrodowa, w połowie prawie dojrzały kompost.
- Termin siewu: koniec sierpnia – w łagodne jesienie do połowy września.
- Ciepło: źle znosi wysokie temperatury.
- Zbiór: najlepiej od marca do maja.
Jak wysiewać szpinak na przezimowanie
Czas całkowity: 6-7 miesięcy
- Przygotuj glebę
Przygotuj grządkę w gruncie albo wymieszaj ziemię ogrodową z prawie dojrzałym kompostem w proporcji pół na pół – dla szpinaku w szklarni.
- Wysiej nasiona
Wysiewaj pod koniec sierpnia w gruncie – w łagodne jesienie do połowy września. Jeśli szpinak ma rosnąć w szklarni, wysiewaj do skrzynek w drugiej połowie sierpnia.
- Pozwól roślinom przezimować
Szpinak może przezimować w gruncie. Dbaj, by grządka była wolna od chwastów, żeby małe rośliny dobrze się trzymały, gdy nadejdzie wiosna.
- Zbieraj wiosną
Szpinak wysiany jesienią daje wczesne zbiory wiosną – w szklarni od końca lutego, zwykle od marca. Szpinak jest najlepszy od marca do maja, więc zbieraj go, zanim upał sprawi, że wybije w pęd kwiatowy.

Przechowywanie
Świeży szpinak szybko się psuje, dlatego trzeba go trzymać w chłodzie i szybko zużyć. Mrożony szpinak jest natomiast jednym z najprostszych skrótów w kuchni.
Świeży szpinak
Świeży szpinak włóż do lodówki, jak tylko wrócisz do domu, i szybko go zużyj. Jest najlepszy, dopóki liście są jeszcze jędrne i błyszczące.
Mrożony szpinak
Mrożony szpinak przechowuje się w zamrażarce i używam go przez cały rok. Jest już skurczony, więc łatwo go dozować do tart, dań z makaronem i szpinaku w sosie śmietanowym.
Praktyczne wskazówki dotyczące przechowywania
- Płucz tuż przed użyciem: mokre liście szybciej wiotczeją.
- Sortuj: od razu usuń żółte lub oślizgłe liście.
- Nadwyżki z ogrodu: zblanszuj szpinak, odciśnij wodę i zamroź go w porcjach.
- Rozmrażanie: odciśnij wodę z rozmrożonego szpinaku, zanim trafi do nadzienia lub ciasta.
Wypróbuj ten przepis
Spanakopita to danie, w którym szpinak naprawdę dostaje główną rolę. Wypróbuj nasz przepis na Spanakopita w airfryerze – chrupiąca grecka tarta szpinakowa z fetą – nadzienie ze szpinaku i fety zostaje soczyste, a ciasto filo robi się złociste i chrupiące w gorącym powietrzu airfryera. Gdy używam mrożonego szpinaku, odciskam go do sucha w czystej ściereczce, zanim wymieszam nadzienie, żeby spód nie był miękki. Świeży szpinak zostawiam na patelni, aż zwiędnie, i odciskam go w ten sam sposób.
Najczęściej zadawane pytania
Szpinak to dojrzała roślina z dużymi, mocnymi liśćmi, która zwykle jest poddawana obróbce cieplnej – zarówno świeża, jak i mrożona. Szpinak baby to małe, delikatne listki, które zwykle je się na surowo w sałatce.
Szpinak składa się głównie z wody – 91,7 g w 100 g surowego szpinaku. Gdy liście się nagrzewają, woda z nich wycieka, a liście opadają. Dlatego potrzebujesz dużej sterty świeżego szpinaku, żeby otrzymać małą porcję po obróbce.
Tak, mrożony szpinak świetnie sprawdza się w tartach, daniach z makaronem i szpinaku w sosie śmietanowym. Rozmroź go i dobrze odciśnij wodę, zanim trafi do nadzienia lub ciasta, żeby spód nie był mokry.
Surowy szpinak zawiera 26 kcal w 100 g. Za to dostarcza m.in. witaminy K, folianów, beta-karotenu i witaminy C.
Szpinak zawiera kwas szczawiowy, a osobom ze skłonnością do kamieni nerkowych często zaleca się ograniczanie produktów bogatych w szczawiany. Szpinak zawiera też dużo witaminy K, co ma znaczenie przy leczeniu przeciwzakrzepowym antagonistami witaminy K, takimi jak warfaryna. Jeśli masz wątpliwości, porozmawiaj z lekarzem.
Fakty o szpinaku
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Polska nazwa | Szpinak |
| Nazwa łacińska | Spinacia oleracea |
| Rodzina | Szarłatowate (Amaranthaceae) |
| Typ rośliny | Roślina zielna jedno- lub dwuletnia |
| Odporność | Szpinak wysiany jesienią może przezimować w gruncie; źle znosi wysokie temperatury |
| Gleba | W połowie ziemia ogrodowa, w połowie prawie dojrzały kompost – dla szpinaku wysiewanego jesienią |
| Siew/sadzenie | Koniec sierpnia w gruncie, na przezimowanie; w łagodne jesienie do połowy września |
| Kwitnienie/zbiory | Najlepszy od marca do maja; w szklarni od końca lutego; latem łatwo wybija w pęd kwiatowy |
| Kaloryczność w 100 g | 26 kcal (surowy) |
| Smak | Łagodny, zielony i lekko ziemisty, z mineralną nutą |
| Zastosowanie kulinarne | Szpinak w sosie śmietanowym, szpinak zapiekany z serem, tarty, dania z makaronem, spanakopita i palak paneer |
| Przechowywanie | Świeży w lodówce i szybko zużyty; mrożony w zamrażarce |