Stor ejendom i fensmark hvor dejligt mad kan nydes fra airfryer

Szpinak

Szpinak to jedno z tych warzyw, które zawsze mam w zapasie – mrożony przez cały rok, a świeży, gdy tylko nadchodzi wiosna. Dojrzały szpinak, Spinacia oleracea, ma większe i mocniejsze liście niż szpinak baby i jest stworzony do gotowania: duszony w śmietance, wmieszany w nadzienie tarty albo dodany do dania z makaronem w ostatniej chwili.

To, co zaskakuje większość osób za pierwszym razem, to jak bardzo szpinak się kurczy. Duża sterta świeżych liści zamienia się na patelni w niewielką garść, bo liście składają się głównie z wody. Dlatego zawsze kupuję więcej, niż myślę, że będę potrzebować – albo sięgam po mrożony szpinak, który jest już skurczony.

W tym haśle przeczytasz o drodze szpinaku z Persji do duńskich ogrodów warzywnych, o jego smaku, składnikach odżywczych oraz o tym, jak go uprawiać i przechowywać. Hasło dotyczy dojrzałego szpinaku – szpinak baby, czyli małe, delikatne listki do sałatek, to już inna sprawa.

Szacowany czas czytania: 7 minut

Historia i pochodzenie

Z Persji do Europy

W południowo-zachodniej Azji rosną dwa dzikie gatunki szpinaku, a szpinak uprawny pochodzi z Persji. To Arabowie przywieźli szpinak do Hiszpanii, skąd w XVI wieku rozprzestrzenił się m.in. do Anglii i Francji.

Botanicznie szpinak należy do rodziny szarłatowatych (Amaranthaceae), w której jest spokrewniony m.in. z burakiem ćwikłowym i komosą ryżową. Dawniej zaliczano go do rodziny komosowatych i właśnie takie przyporządkowanie spotkasz w wielu starszych książkach ogrodniczych.

Szpinak

Szpinak w Danii

W Danii szpinak zyskał szerszą popularność dopiero w XX wieku. Dziś uprawia się go na dużych obszarach strefy umiarkowanej, a w Skandynawii to przede wszystkim warzywo wiosenne, najlepsze od marca do maja.

Wydaje mi się zabawne, że warzywo z tak długą podróżą za sobą tak bardzo zadomowiło się w Danii. Szpinak w sosie śmietanowym (stuvet spinat) z jajkiem lub rybą wydaje się dziś równie duński jak młode ziemniaki z pietruszką.

Smak i aromat

Łagodny, z mineralną nutą

Świeży szpinak ma łagodny, zielony, lekko ziemisty smak z delikatną, mineralną nutą. Dojrzałe liście mają intensywniejszy smak i są bardziej jędrne niż szpinak baby, a gdy szpinak jest zupełnie świeży, łodygi dodają lekkiej chrupkości.

Wiele osób zna lekko szorstkie, niemal „futerkowe” wrażenie na zębach po posiłku ze szpinakiem. Powoduje je kwas szczawiowy zawarty w liściach i jest ono całkowicie nieszkodliwe.

Dobre połączenia smakowe

Gdy szpinak się nagrzewa, jego smak staje się łagodniejszy i bardziej zaokrąglony. Uwielbia tłuszcz i kwas: masło, śmietankę, oliwę z oliwek, fetę i parmezan z jednej strony, a cytrynę z drugiej. Czosnek i świeżo starta gałka muszkatołowa to klasyka – dla mnie gałka muszkatołowa nierozerwalnie łączy się ze szpinakiem w sosie śmietanowym.

Szpinak dobrze współgra także z jajkami, łososiem, kurczakiem i ziemniakami, a do tego znosi wyraziste przyprawy, takie jak kmin rzymski, garam masala i chili. Dlatego pasuje równie dobrze do indyjskiego curry, jak do domowej tarty.

Zastosowanie kulinarne

Szpinak to jedno z najbardziej wszechstronnych warzyw liściastych, ponieważ może zarówno grać główną rolę, jak i dodawać zielonego akcentu w tle. Świeżego szpinaku używam, gdy liście mają być widoczne i wyczuwalne w smaku, a mrożonego – do nadzień, tart i dań w gęstym sosie.

W polskiej kuchni

Klasykiem jest szpinak w sosie śmietanowym: szpinak duszony w śmietance, doprawiony solą, pieprzem i gałką muszkatołową. W Polsce podaje się go klasycznie z jajkiem sadzonym i ziemniakami, ale pasuje też do ryby czy szynki. Szpinak zapiekany z serem to kolejny stary ulubieniec, a wiele osób podaje po prostu szpinak gotowany, na parze lub w formie puree jako dodatek.

W kuchniach świata

Na świecie szpinak spotkasz we wszystkim – od greckich tart z ciasta filo po indyjskie curry. Jeśli w menu widnieje określenie „po florencku” (à la florentine), zwykle oznacza to, że danie podaje się ze szpinakiem – najbardziej znanym przykładem są jajka po florencku (eggs Florentine). Oto klasyki ze szpinakiem, zarówno u nas, jak i na świecie:

  • Szpinak w sosie śmietanowym: szpinak duszony w śmietance z gałką muszkatołową.
  • Szpinak zapiekany z serem: szpinak z serem, zapieczony na złoty kolor.
  • Spanakopita: grecka tarta z ciasta filo ze szpinakiem i fetą.
  • Palak paneer: indyjskie danie ze szpinakiem i świeżym serem paneer.
  • Jajka po florencku: jajka w koszulkach na podłożu ze szpinaku.
  • Makaron ze szpinakiem: w lasagne, cannelloni lub kremowym sosie do makaronu.

W airfryerze

W airfryerze myśl o szpinaku jak o nadzieniu, a nie o luźnych liściach. Lekkie, suche liście mogą zostać rozwiane przez wentylator, dlatego używam szpinaku w tartach, potrawach z ciasta filo, muffinkach jajecznych i zapiekankach, w których dobrze się trzyma.

Najważniejsza zasada dotyczy mrożonego szpinaku: rozmroź go i odciśnij tyle wody, ile się da, zanim trafi do nadzienia. Inaczej woda odparuje podczas pieczenia, a spód będzie miękki zamiast chrupiący. Świeży szpinak najpierw zostawiam na gorącej patelni, aż zwiędnie, i odciskam go w ten sam sposób.

Korzyści zdrowotne

Szpinak to lekkie warzywo: 100 g surowego szpinaku dostarcza 26 kcal i zawiera 91,7 g wody. Za to wraz z nim dostajesz sporą porcję składników odżywczych – zwłaszcza witaminy K, folianów, beta-karotenu i witaminy C.

Wartości odżywcze w 100 g

Wartości dotyczą surowego szpinaku:

  • Energia: 26 kcal
  • Woda: 91,7 g
  • Białko: 2,6 g
  • Tłuszcz: 0,6 g
  • Węglowodany: 3,4 g
  • Błonnik: 1,9 g
  • Witamina K: 560 µg
  • Foliany: 220 µg
  • Beta-karoten: 4186 µg
  • Witamina A: 349 RE
  • Witamina C: 54 mg

Warto wiedzieć

Szpinak zawiera kwas szczawiowy, który wiąże wapń i może zmniejszać jego przyswajanie. Jeśli masz skłonność do kamieni nerkowych, często zaleca się ograniczanie produktów bogatych w szczawiany – a szpinak jest jednym z nich.

Szpinak zawiera też dużo witaminy K. Ma to znaczenie, jeśli jesteś w trakcie leczenia przeciwzakrzepowego antagonistami witaminy K, takimi jak warfaryna – porozmawiaj z lekarzem, zanim znacznie zmienisz ilość szpinaku w swojej diecie. Szpinak nie należy za to do alergenów, które w UE podlegają obowiązkowi oznakowania.

Uprawa

Szpinak to wdzięczna roślina w ogrodzie warzywnym, ale nie lubi ciepła. Jest rośliną jedno- lub dwuletnią i najlepiej rośnie w chłodnych miesiącach. Latem łatwo wybija w pęd kwiatowy – wypuszcza łodygę kwiatową i wtedy dobre liście się kończą.

Wysiewaj szpinak jesienią

Moja najlepsza rada: wysiewaj szpinak jesienią. Na przezimowanie wysiewasz go pod koniec sierpnia w gruncie, a w łagodne jesienie może się to udać nawet do połowy września. Szpinak wysiany jesienią może przezimować w gruncie i daje wczesne zbiory wiosną.

Jeśli masz szklarnię, możesz wysiewać do skrzynek w drugiej połowie sierpnia i dalej uprawiać szpinak w szklarni. Użyj mieszanki w połowie z ziemi ogrodowej, w połowie z prawie dojrzałego kompostu – wtedy możesz zbierać od końca lutego, zwykle od marca.

Warunki wzrostu

  • Typ rośliny: roślina zielna jedno- lub dwuletnia.
  • Gleba: w połowie ziemia ogrodowa, w połowie prawie dojrzały kompost.
  • Termin siewu: koniec sierpnia – w łagodne jesienie do połowy września.
  • Ciepło: źle znosi wysokie temperatury.
  • Zbiór: najlepiej od marca do maja.

Jak wysiewać szpinak na przezimowanie

Czas całkowity: 6-7 miesięcy

  1. Przygotuj glebę

    Przygotuj grządkę w gruncie albo wymieszaj ziemię ogrodową z prawie dojrzałym kompostem w proporcji pół na pół – dla szpinaku w szklarni.

  2. Wysiej nasiona

    Wysiewaj pod koniec sierpnia w gruncie – w łagodne jesienie do połowy września. Jeśli szpinak ma rosnąć w szklarni, wysiewaj do skrzynek w drugiej połowie sierpnia.

  3. Pozwól roślinom przezimować

    Szpinak może przezimować w gruncie. Dbaj, by grządka była wolna od chwastów, żeby małe rośliny dobrze się trzymały, gdy nadejdzie wiosna.

  4. Zbieraj wiosną

    Szpinak wysiany jesienią daje wczesne zbiory wiosną – w szklarni od końca lutego, zwykle od marca. Szpinak jest najlepszy od marca do maja, więc zbieraj go, zanim upał sprawi, że wybije w pęd kwiatowy.

Szpinak infographic

Przechowywanie

Świeży szpinak szybko się psuje, dlatego trzeba go trzymać w chłodzie i szybko zużyć. Mrożony szpinak jest natomiast jednym z najprostszych skrótów w kuchni.

Świeży szpinak

Świeży szpinak włóż do lodówki, jak tylko wrócisz do domu, i szybko go zużyj. Jest najlepszy, dopóki liście są jeszcze jędrne i błyszczące.

Mrożony szpinak

Mrożony szpinak przechowuje się w zamrażarce i używam go przez cały rok. Jest już skurczony, więc łatwo go dozować do tart, dań z makaronem i szpinaku w sosie śmietanowym.

Praktyczne wskazówki dotyczące przechowywania

  • Płucz tuż przed użyciem: mokre liście szybciej wiotczeją.
  • Sortuj: od razu usuń żółte lub oślizgłe liście.
  • Nadwyżki z ogrodu: zblanszuj szpinak, odciśnij wodę i zamroź go w porcjach.
  • Rozmrażanie: odciśnij wodę z rozmrożonego szpinaku, zanim trafi do nadzienia lub ciasta.

Wypróbuj ten przepis

Spanakopita to danie, w którym szpinak naprawdę dostaje główną rolę. Wypróbuj nasz przepis na Spanakopita w airfryerze – chrupiąca grecka tarta szpinakowa z fetą – nadzienie ze szpinaku i fety zostaje soczyste, a ciasto filo robi się złociste i chrupiące w gorącym powietrzu airfryera. Gdy używam mrożonego szpinaku, odciskam go do sucha w czystej ściereczce, zanim wymieszam nadzienie, żeby spód nie był miękki. Świeży szpinak zostawiam na patelni, aż zwiędnie, i odciskam go w ten sam sposób.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się szpinak od szpinaku baby?

Szpinak to dojrzała roślina z dużymi, mocnymi liśćmi, która zwykle jest poddawana obróbce cieplnej – zarówno świeża, jak i mrożona. Szpinak baby to małe, delikatne listki, które zwykle je się na surowo w sałatce.

Dlaczego szpinak tak bardzo się kurczy?

Szpinak składa się głównie z wody – 91,7 g w 100 g surowego szpinaku. Gdy liście się nagrzewają, woda z nich wycieka, a liście opadają. Dlatego potrzebujesz dużej sterty świeżego szpinaku, żeby otrzymać małą porcję po obróbce.

Czy mogę użyć mrożonego szpinaku zamiast świeżego?

Tak, mrożony szpinak świetnie sprawdza się w tartach, daniach z makaronem i szpinaku w sosie śmietanowym. Rozmroź go i dobrze odciśnij wodę, zanim trafi do nadzienia lub ciasta, żeby spód nie był mokry.

Ile kalorii ma szpinak?

Surowy szpinak zawiera 26 kcal w 100 g. Za to dostarcza m.in. witaminy K, folianów, beta-karotenu i witaminy C.

Kto powinien uważać ze szpinakiem?

Szpinak zawiera kwas szczawiowy, a osobom ze skłonnością do kamieni nerkowych często zaleca się ograniczanie produktów bogatych w szczawiany. Szpinak zawiera też dużo witaminy K, co ma znaczenie przy leczeniu przeciwzakrzepowym antagonistami witaminy K, takimi jak warfaryna. Jeśli masz wątpliwości, porozmawiaj z lekarzem.

Fakty o szpinaku

CechaWartość
Polska nazwaSzpinak
Nazwa łacińskaSpinacia oleracea
RodzinaSzarłatowate (Amaranthaceae)
Typ roślinyRoślina zielna jedno- lub dwuletnia
OdpornośćSzpinak wysiany jesienią może przezimować w gruncie; źle znosi wysokie temperatury
GlebaW połowie ziemia ogrodowa, w połowie prawie dojrzały kompost – dla szpinaku wysiewanego jesienią
Siew/sadzenieKoniec sierpnia w gruncie, na przezimowanie; w łagodne jesienie do połowy września
Kwitnienie/zbioryNajlepszy od marca do maja; w szklarni od końca lutego; latem łatwo wybija w pęd kwiatowy
Kaloryczność w 100 g26 kcal (surowy)
SmakŁagodny, zielony i lekko ziemisty, z mineralną nutą
Zastosowanie kulinarneSzpinak w sosie śmietanowym, szpinak zapiekany z serem, tarty, dania z makaronem, spanakopita i palak paneer
PrzechowywanieŚwieży w lodówce i szybko zużyty; mrożony w zamrażarce

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Close
Close